Ana Sayfa > Projeler > Cem Dosyası



Cem Dosyası

genel_görünüş.jpg
genel_görünüş_kemerbestler.jpg
alevi_tip.jpg
ali_dede.jpg
dede_postuna_oturuyor.jpg

car_hizmeti.jpg
post_sedcaade_serme.jpg
talipler_görünürken_post_niyazındalar.jpg
müsahiplerin_görünmesi.jpg
gençlerin_görünmesi.jpg

gençlerin_görünmesi1.jpg
hizmet_sahipleri_dualanıyor.jpg
hizmet_sahipleri_dualanıyor2.jpg
dualanma.jpg
dualanma2.jpg

dualanmada_ayağın_duruşu.jpg
konuşmalar_yapılıyor.jpg
kurbanlar_meydanda.jpg
kurbanların_dualanması.jpg
mersiyeler_okunuyor.jpg

car_hizmeti2.jpg
dede_konuşma_yapıyor.jpg
zakir_aşık_deyiş_söylerken.jpg
karakazan.jpg
niyazcılar.jpg

lokmanın_dualanması_lokmacı.jpg
post_sedcade_serme2.jpg
dualar_edilirken.jpg
zakir_keman_çalıyor.jpg
gözcü_soplaları.jpg

cem_mühürleme.jpg
cem_mühürleme2.jpg
darda.jpg
delil.jpg
delil_dinlendiriliyor.jpg

sedcade_serim.jpg
tezakar_tarikat_abdesi_dualanması.jpg
tarikat_abdesti_alınırken.jpg
zakirler_deyiş_söylüyor.jpg
delil_uyandırma.jpg

delile_tezakar_suyu_veriliyor.jpg
erkancı_konuşuyor.jpg
kadıncık_ana_şerbet_dağıtıyor.jpg
kapıcı.jpg
kırklar_semahı.jpg

kırklar_semahı_2.jpg
kırklar_semahı_4.jpg
kırlar_semahı_3.jpg
sakka_suyu_duası_yapılıyor.jpg
saka_suyu_dağıtılması.jpg

sakka_suyu_dağıtılması_2.jpg
sakka_suyu_dede_taraf_içiliyor.jpg
süpürge_çalınıyor.jpg

Mesut GÜMÜŞLÜOĞLU

ALEVİLİK: Ali soyundan gelen, Ali yandaşı; Ehl-i Beyt taraftarı Ehl-i Beyt soyundan gelen olarak adlandırılan ve Anadolu toprakları içinde geniş bir coğrafyaya yayılan, İslamiyet’i ve ibadeti Orta Asya Türk geleneğinin etkilerini günümüzü kadar yaşamış çoğunluktaki azınlığın en genel tarifidir. Özellikle İslamiyet ve ibadeti uygulayış bakımından İslamiyet in muhalefetinde kalmış ona muhalefet ederken çok kere baskı ve kıyımlara maruz kalmış bir topluluğun devamını oluşturan günümüz alevi anlayışında beklide en çok tartışılan ibadet anlayışının farklılığının en keskin örneği sayıla bilinecek Cem İbadeti dosyasını hazırladık.

  

Bir çok yörenin kendisine has yöntem ve sosyal aktivitelerine karşılık, belli başlı Cem olarak Abdal Musa Kurbanı,

 
  • Birlik Kurbanı, 
  • Musahip Kurbanı, 
  • Kızıldeli Kurbanı, 
  • Dar Kurbanı’dır
Dosya Konumuzda incelediğimiz Cem ibadeti Abdal Musa Kurbanı olup. Buna birlik kurbanı da denir. Her yıl ocak ayının birinden itibaren kesilebilir. Bu, yıllık tarikat toplantılarının ilkidir ve bir bakıma bu, törenlerin başladığını gösterir. Köylüyü birliğe, beraberliğe davet anlamı taşır. Bu kurbanın masrafı, cem törenine katılanlardan eşit şekilde bölünerek karşılanır. Dede yönetiminde yürütülen cem akşam havanın kararması ile başlayıp sabah Namazına kadar sürecek ritüeller ve ibadetler topluluğudur. İbadetin en genel dikkat çeken özelliği topluluk eylemi olarak bir bütünsellik göstermektedir. Bireysel ibadeti sadece dualar aşamasında kişinin kendi vicdanına bırakan bir anlayış sergilemektedir. Zaten dergahın ismi de Kırklar cemi olup özünde her iki mezhepte de ibadetin temelidir. Hz. Muhammed Kırklar kültü Alevîliğin en temel inançlarından birisi sayılmaktadır. Gerek Sünnîlerdeki ve gerekse Alevîlerdeki ibadetin temeli buraya dayanır. Sünnîlere göre 5 vakit namaz Miraçta farz kılınmış ve bu Hz. Muhammed’e bildirilmiştir. Alevîlere göre de cem törenleri Hz. Muhammed’in Miraçtan döndükten sonra kırklar adı verilen ruhani bir meclise uğraması ve orada bulunan kişilerle olan ilişki ve konuşmalarına dayanır ve her cem töreni bu olayın bir çeşit anılması, canlandırılması ve ruhsal olarak yeniden yaşanmasıdır. Olay şöyle gelişmiştir. Hz. Muhammed Mustafa, Stretül Münteha’dan(Miraçtan) dünyaya döndüğü zaman, Kırklar Ceminin kapısına geldi ve o sırada gaipten bir ses işitti: “Habibim, ol meclise dahil ol.” Orada 39 kişi bulunuyordu, içeri girmek üzere kapıyı çaldı. “Kimsin” diye sordular. ”Ben peygamberim” dedi, ”Bizim yanımızda peygamberin yeri yoktur” dediler. “Ben Muhammed’im” dedi, yine “Biz Muhammed’i tanımayız” dediler, çünkü bu sözlerde hep “benlik” söz konusu ediliyordu. O sırada Cebrail gökten indi ve Allahü Taala’dan bir mesaj getirdi: “Habibim, bencilliği bırak ve gönlünü türab et.” En son “Ben fukara’i miskinim” dedi, bunun üzerine kendisini içeriye aldılar. “Siz kimsiniz” diye sordu. “Biz kırklarız” dediler. “Ben sizin kırklar olduğunuzu nereden bilirim” dedi. Bunun üzerine “ Biz kırklarız; birimiz hepimiz, hepimiz birimizdir. Birimizin kolundan kan aksa hepimizden akar” dediler. Hz. Ali koluna bir neşter vurdu, gerçekten hepsinin kolundan kan akmaya başladı. Bir damla da tavandan damladı, bu orada bulunmayan ve Stretül Münteha’da Hz. Muhammed’e verilen üzümü keşküle(poşete) koyan Selman’ın kanı idi. Selman-ı Farisi, o meclise katıldıktan sonra Peygamberimiz onun getirdiği üzümden bir tanesini parmağıyla sıkıp bir maşrapa üzüm suyu meydana getirerek peygamberlik mucizesini gösterdi. Kırkların hepsi bu üzüm suyundan içerek kendilerinden geçtiler ve bunun manevi sarhoşluğu ile ayağa kalkıp dönmeye başladılar. İşte cem törenlerde içilen dem ve dönülen semah buna dayanmaktadır. Hz. Muhammed de kırklarla birlikte semah dönerken abası yere düştü ve bunu kırk parçaya böldüler ve bellerine bağladılar. Buna kemerbest denildi. Tarikata girenlere kemerbest bağlanması buradan gelir.
 

İlk zamanlar dergaha sadece ehil olan ve tarikata girmenin şartı müsahip ( kardaşlığı) olanlar girerken daha sonraları özellikle Yavuz Sultan Selimin Anadolu Alevileri kıyımından sonra dergaha aklı eren bekar ve kardaşlığı olmayan evlilerin de katılmasına izin verilmiştir. Bunu sebebi olarak ta Alevilik öğretisinin devamını kuşaktan kuşağa aktarılmasını göstere biliriz. Özellikle baskı dönemlerinde ibadetin gizli yapılmış olmasından dolayı gençler ve çocukların ibadete girmesi yasaklandığından sonraları karşılaşıla bilinecek olumsuzluklardan dolayı ibadetlere girmelerine izin verilmiştir. Ancak kırkların potsuda denilen ana dergah alanı ile diğer taliplerin oturduğu alan ayrılmış ve sağ taraf kadınlar için sol tarafsa erkekler için düzenlenmiştir. Dergâhevi için kesin bir standart bulunmamakla birlikte genellikle üç odadan oluşmaktadır. Dış kapıdan girişte genellikle iki oda bulunmaktadır. Bunlardan birisi kurban odası diğeri ise mutfaktır. Bazı Meydan Sofalarında kurban kesim odası ile mutfak olarak tek oda kullanılmaktadır. Ortada ibadet için kullanılan geniş bir mekan yer almaktadır, buraya kırklar meydanı veya halka adı verilmektedir. Halka, 12 hizmetin yapıldığı ve tarikat namazının kılındığı yerdir. Burası, bir tiyatro sahnesini andırmaktadır, çünkü Meydan Sofasındaki törenler, bu sahnede yapılmaktadır. Kırklar meydanına girişte, sağ tarafta kadınlar için, sol tarafta ise erkekler için ayrılan bölümler bulunuyor. Alevîler buralara kadınlar musfası ve erkekler musfası adını veriyorlar. Halka ile erkek ve kadınlar musfası, bir bakıma Anadolu köylerindeki hayat denilen yerleri andırmaktadır. Bu yönüyle kırklar meydanı, tamamen geleneksel Türk köy evi karakterini taşımaktadır. Halka veya kırklar meydanında en başta dede postu bulunmaktadır. Onun yanında köydeki yaşlı ve hatırı sayılır kişiler, onların yanında da musahipli olan erkekler oturabilmektedir. Burada kadınları yeri yoktur. Onlar ancak halka namazı kılmak için buraya gelebilir ve bu namazı kıldıktan sonra tekrar kadınlar musfasına dönerler.

 

Tarikat yöneticisi dededir. Dede: Pir adı verilen dergâhtaki töreni yöneten dua ve nasihatları yapan kişidir. Dede Hz. Muhammed’i temsil etmektedir. Dalyasan köyü On iki imam soyundan gelen Sultan Samıtlar Ocağına bağlı taliplerdir. Aynı köy içerisinde farklı ocaklara bağlı olan talipler de ola bilmektedir. Dalyasan köyünde Ayrıca Cibali Ocağına bağlı taliplerde bulunmaktadır. Ancak ayrı ayrı cem törenleri düzenlenmeyip başlangıç sayılan Abdal Musa Kurbanından sonra farklı ocak talipleri dedelerini çağırıp ibadetlerini yapmaktadırlar. Törenlerini izlediğimiz Abdal Musa Kurbanını yöneten Ali Dede Samıtlar Ocağı Dedelerindendir. Dedelik el verme ile babadan oğla geçen yetkinleşme sürecinde cemlere eşlik edip öğretiyi öğrenme süreci ile tamamlanır. Dedenin ölümü ile soyundan gelen ve cemi yönete bileceğine inanılan kişi onun yerini alır.

  

Aşağıda hizmetler ve ibadetler olarak yer alacak bölümde kabaca bir Cem ibadetinin sıralamasını göre bilirsiniz. Hizmetler her bir imam için sembolik özellikler gösteren ve onların ruhlarına ibadet etmeyi sembolik olarak canlandıran ibadetler olarak özetleye biliriz. Her bir hizmetin görevlisi bulunmaktadır. Bu görevliler katılım ve bilgi bakımından cemde görev ala bilecek yeteri kadar kişinin olmamasından dolayı aynı kişi birden fazla görevi üstlene bilmektedir. İzlediğimiz cemde bunu daha çok gördüğümüzü bildirmemiz gerekir.

  

On İki İmam sırası ile şunlardır .

  
  • 1. Hz. İmam Ali 
  • 2. Hz. İmam Hasan 
  • 3. Hz. İmam Hüseyin 
  • 4. Hz. İmam Ali Zeynel Abidin 
  • 5. Hz. İmam Muhammed Bakır 
  • 6. Hz. İmam Cafer Sadık 
  • 7. Hz. İmam Musa Kazım 
  • 8. Hz. İmam Ali Rıza 
  • 9. Hz. İmam Muhammmed Taki 
  • 10. Hz. İmam Ali Naki 
  • 11. Hz. İmam Hasan Askeri 
  • 12. Hz. İmam Muhammed Mehdi
 

1.Dede: Pir adı verilen dergâhtaki töreni yöneten dua ve nasihatları yapan kişidir. Dede Hz. Muhammed’i temsil etmektedir.

 

2.Zakir: Cem’de Tören boyunca saz çalan ve nefesleri söyleyen kişi veya kişilerdir. Bu görevin piri İmam-ı Hasan’dır.

 

Zakirlerin Cemde okudukları nefesler, Türkçe Kur’an’dır. Alevîler ibadetlerini Türkçe yaparlar.

 

3.Sakkacı : Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit olması sırasında gözyaşını temsil eden suyu falakaya getiren ve bunu başta dede olmak üzere orada bulunanlara içiren kişi. Bu Hz. Hüseyin’den kalmıştır.

 

4.Delilci: Meydan Sofasının aydınlatılmasından sorumlu olan kişi. Elektriğin bulunmadığı dönemlerde bu kişiye daha çok ihtiyaç vardı, bugün bunun yapacağı fazla bir iş yok, onun için görevi semboliktir. Bu hizmetin piri İmam-ı Zeynel Abidin’dir.

 

5.Karakazan(Lokmacı): Kesilen kurbanları mutfakta pişirip hazırlayan kişi. Bu hizmetin piri, İmam-ı Naki’dir.

 

6. Erkâncı: Cem töreninde erkânı yürüten dede. Bir cem töreninde birden fazla dede bulunabilir, ancak töreni bunlardan birisi yürütür. Onun için erkâncı da dededir.

 

7.Gözcü: Bir bakıma dededen sonra tören sırasında en yetkili kişidir. Kurallara uyulmasını, uygun giyinilmesini hatırlatır. Bundan başka cem törenleri sırasında konuşma ve gülüşmeleri önlemeye çalışır. Söz isteyenleri dedeye bildirerek onlara sıra ile söz verilmesini sağlar. Bu hizmetin piri, İmam-ı Musa Kazım’dır.

 

8.Tığcı(Kurbancı):Kurbanları kesen, yüzen ve parçalayan kişidir. Bu hizmet Hz. İbrahim Peygamberden kalmıştır.

 

9. Yürekçi: Kurbanlar kesildikten sonra, bunların yüreklerini doğrayıp pişiren ve bunu musahipli olanlara dağıtan kişidir. Bu hizmetin piri, Muhammed Taki’dir.

 

10. Niyazcı: Cem törenleri sırasında yenilecek olan çerezleri cemaate eşit olarak dağıtan kişidir.

 

11. Pabuççu: Meydan Sofasına gelenlerin ayakkabılarını düzenleyen ve onların karışmaması için gözetleyen kişidir. Bu hizmetin piri, İmam-ı Hasan el Askeri’dir.

 

12.Haberci(peyik,pazvant,bekçi): Cem töreninin yapılacağını köy veya mahalle sakinlerine duyuran kişidir. Bu hizmetin piri, İmam-ı Muhammed Bakır’dır.

 

On iki erkânda görev alabilmek için mutlaka musahipli olmak gerekir. Buna aynı zamanda Evlâd-ı Resül hizmeti denilir. Bu görevlerden her birini tek tek kişiler yapabildiği gibi yukarıda da görüleceği gibi bir kişi, birden fazla görev de yüklenebilir.

 

On iki erkân dışında Meydan Sofasında hizmet yapan kişilerin görevleri şunlardır:

 

13.Kahveci veya çaycı: Cem törenleri sırasında cemaata çay pişirip dağıtan kişidir. Bu hizmetin piri, Veysel Karani’dir.

 

14.Carıcı(Süpürgeci) : Her hizmetin arkasından kırklar meydanını sembolik olarak süpüren kişidir. Bu hizmet, Hz. Seyyidil Faraş’tan kalmıştır.

 

15.El suyu: Erkânın başlangıcında Kur’an okunmadan önce abdest niyetine dede ve falakadakilerin ellerini yıkatan görevli. Bunun piri Selman-ı Pak’dır.

 

16.Seccadeci: Halkada dara duranların oturdukları seccadeyi yerine seren ve sonunda dua ile kaldıran kişidir. Bu hizmetin piri esasen üç kişidir. Şit peygamber ibliği eğirmiştir, Hz. Fatıma seccadeyi dokumuştur, Cebrail ise sermiştir.

 

17.Ocakcı(Gürgürcü): Ocağı yakan, bunun sönmemesini sağlayan ve ocağa sac koyarak fazla ısının cemaati rahatsız etmemesini sağlayan kişidir. Bu hizmetin piri Ammar Bin Yasar’dir.

 

Bu hizmetlerin dışında, cem törenlerine gelenlere yer gösteren ve sonradan gelenleri töreni bozmadan yerlerine oturtan kapıcı bulunmaktadır. Bu hizmetin piri İmam-ı Muhammed mehdidir.

 

Ayrıca yemekten önce sofraları seren ve kaldıran sofracı, cem töreni sırasında sır suyu dağıtan kadıncık ana yer alır. Sofracının piri Hz. Kamber, sır suyunun piri Hz. Fatıma’dır.

 

Bir de üç bacı diye adlandırılan semahçılar bulunmaktadır. Kadıncık Ana Her köyde cem törenlerinde görev alan bir kadıncık ana bulunur. Kadıncık ananın görevi, cem törenlerinde sır suyu dağıtmak, lokma pişirmektir. Yanında yemek pişirmeyi bilen, işinin erbâb-ı bir erkek yardımcısı bulunur. Kadıncık anada aranılacak vasıflar: Haram yememiş, kimseyi kırmamış, dürüst, ailesine bağlı büyüklere saygılı ve küçükleri seven, musahipli, dedenin ifadesiyle 4 kapılı( şeriat, tarikat, marifet ve hakikat basamaklarını geçen) kişi olmalıdır.

 

  

CEMDE SIRALAMA

 

Öz olarak CEM ibadetlerimiz aşağıda verdiğimiz sıraya göre yapılmaktadır:

 

1. Oniki Hizmet sahipleri Cem’de gerekli araç ve gereçleri tamamlarlar. ( eski zamanlarda daha bir önemli olurken günümüzde her cem evinin mutfağı ve araç gereçleri düzenli bir şekilde hazır bulundurulmaktadır.

 

2. Cemaat, Cemevi’nde toplanır.

 

3. Dede, usulünce Cemevi’ne girip postuna oturur.

 

4. Dede, canlara eğitici bir konuşma yapar.

 

5. Zâkirler, sazla deyiş çalıp söyler.

 

6. Süpürge(car) çalınır.

 

7. Post(seccade) serilir.

 

8. Dargınlar barıştırılır, sorunlar çözümlenir, canlardan rızalık alınır.

 

9. Oniki Hizmet sahiplerinin duaları verilir.

 

10. Çerağ(delil) uyandırılır.

 

11. Tezekâr(ibriktar) tarîkat abdesti aldırır.

 

12. Kurban ve lokmaların duaları verilir.

 

13. Dede, yol-erkân konusunda canlara bilgi verir.

 

14. Gerekirse kısa bir dinlenme arası verilir.(Mola)

 

15. Cem mühürlenir(SECDE yapılır).

 

16. Üç Düvazimam okunur(SECDE yapılır).

 

17. Üç Tevhîd çekilir(SECDE yapılır).

 

18. Miraclama okunur, Kırklar Semahı yapılır.

 

19. İstek semahları yapılır.

 

20. Sakka suyu dağıtılır.

 

21. Mersiyeler okunur.

 

22. Lokma ve Kurban(Sofra) hizmeti sunulur.

 

23. Lokmalar yenilip sofra duası edildikten sonra Dede “Duran oturan…” duası verir. Bundan sonra da şu hizmetler yerine getirilir: Süpürge çalınır, post kaldırılır, Oniki hizmet sahiplerinin duası verilir, çerağ dinlendirilir ve cem ibadeti sona erer.

 

 

 

Notlar: kırklar kültünde bahsedilen üzüm suyu şaraba denk geldiğinden yakın zamana kadar cem ibadetinde alkol alınırken Dalyasan Köyünde yapılan cemlerde alkol alınması 1992 yılından beri yasaklanmıştır. Ama gelenek ve hizmet olarak sunulan şerbet üzüm suyu olup gelenek devam etmektedir.

 

Car hizmeti denilen süpürme hizmeti her bir hizmetin ardından sembolik bir biçimde yinelenir. Bu dergahın temizlenmesini temsil eder.

 

Cem başlamadan talipleri dede tarafından görülmektedir. Ceme talibin katılması bir zorunluluk olarak görülür. Dede de talibinin cemde bulunduğunu tespit amaçlı olup özünde hayır duasını almaktır. Müsaibi olan talipler müsaipleri ile birlikte görülürken; gençler ve müsaibi olmayan evliler toplu olarak görünürler ve dualanırlar.

 

Özgeçmiş: Mesut GÜMÜŞLÜOĞLU

1974 yılında Ankara’da doğdu. Orta okul yıllarında fotoğrafla tanıştı. İlk fotoğrafçılık deneyimlerinin ardından mahalle stüdyosunda stüdyo fotoğrafçılığına başladı. Uzun yıllar stüdyo fotoğrafçılığının ardından reklam fotoğrafçılığına başladı. Halen reklam fotoğrafçılığı yapmaktadır.

 

 

Fotoğrafla tanıştığı orta okul yıllarında sevgili ustası İbrahim Gülay tarafından karanlık oda eğitimlerini alan fotoğrafçı; karanlık odanın büyüsüne kapılıp uzunca bir süre karanlık odada çalışmalarını devam ettirdi. Üniversite mezunu ve bir çocuk babası.

 

 

Dünyanın gidişinden arda kalanlar söylemine sıkı sıkıya bağlı olarak fotoğrafın belge niteliğini çalışmalarına yansıtma çabasındaki fotoğrafçı; değişen mekanlar ve değişen yüzler arasında gezinip durmaktadır. Proje olarak eş zamanı yürüttüğü 2 proje 2009 yılında fotoğraf severlerle buluşacaktır.

Proje sahibine iletmek istediğiniz mesajı form aracılığıyla gönderebilirsiniz.

Adınız:[ ! ]
Soyad:[ ! ]
E-Mail:
Konu:
Mesajınız:
Onay Kodu: Captcha
Onay Kodunu Girin:[ ! ]
 



Share



   


COG Sitesi için tıklayın. Tasarım: CANDENİZ Bu işin arkasında kimler var ! Sitenin tüm bölümlerini birlikte gör.