Ana Sayfa > Fotoğraf Yazıları > Fotoğraf Nedir ?



Fotoğraf, Belgesel Fotoğraf, Fotoğrafı Ayrıştırmak

Haber Fotoğrafı ve Belgesel Fotoğraf

Hazırlayan:  Cengiz Oğuz Gümrükcü

Fotoğrafsız bir gazete ya da dergi düşünmek günümüz koşullarında artık neredeyse imkansızdır. Artık fotoğraf gazete ve dergiler için yazı kadar hatta bazen ondan da önemli bir unsurdur.  Okur gazetede yer alan haberin fotoğrafını da görmeyi talep eder. Dergiler için de fotoğraf aynı derecede kaçınılmazdır. Bazı haberlerin yeterince görsel malzeme olmadığından dergide yer almadıkları çok olur.[11]


Fotoğraf haber metnine yeni boyutlar kazandırır.  Okurun haberi anlamlandırma süreci fotoğrafın kullanılmasıyla değişir.[12] Fotoğraf haber metninin kurduğu anlamı tek bir anda, haber metninden önce kurar, okur için anlam haberin metninden önce fotoğrafla varolur.
Haber ve  belgesel fotoğrafın çıkış noktaları ve amaçları aynıdır.  İkisi de dış gerçeğin değiştirilmeden sunulması ilkesini benimser. Hem haber hem de belgesel fotoğrafının işlevleri bildirmek, öğretmek, açıklamak, etkilemek, saklamak, tarihe tanıklık etmek olarak tanımlanabilir. Her ikisi de Doğrudan Fotoğraf yaklaşımı içinde yer alırlar, bu nedenle de belge niteliği taşırlar. 


Ancak varolan tüm bağlara karşın fotoğrafın belgesel olma niteliği ile haber olma niteliği birbirlerinden farklı şekilde tanımlanmalıdır. Her haber fotoğrafı aynı zamanda bir belgedir ancak her haber fotoğrafı belgesel fotoğraf değildir. Belgesel fotoğraf ile haber fotoğrafları arasındaki ayrım üzerinde dururken ilk olarak haber değeri kavramını ele almak gerekmektedir. Haber fotoğrafıyla belgesel fotoğrafı birbirinden ayrı tanımlamamıza neden olan diğer önemli unsurlar ise fotoğrafın yayınlandığı taşıyıcının (Support) türü ve fotoğrafın taşıdığı estetik, tarihsel değerler ve yananlamlardır.


Stuart Hall haber değerinden bahsederken iki kavram üzerinde durur.  Bunlar Standart haber değeri diğeri de ideolojik haber değeridir.[13]  Hall’un standart haber değeri olarak isimlendirdiği haber olma ölçütleri profesyoneller (basın mensupları, akademisyenler v.s.) tarafından belirlenmiştir.  İdeolojik haber değeri ise toplumda varolan ideolojik yapılar tarafından belirlenir (haberi yapanlar, iletişim araçları, okur v.s.).  İdeolojik haber değerini belirleyen kurumlardan biri haberin yer alacağı iletişim aracıdır.  İdeolojik haber değeri haberi yayınlayan gazete ya da derginin ideolojik konumlanışına, haber politikasına, geleneklerine ve sahip olduğu imaja bağlı olarak belirlenecektir.  Bir olay bir gazete tarafından birinci haber olarak çıkarken bir başka gazetede hiç yer almayabilir.  Hülya Avşar’ ın çocuğunun doğumu Hafta Sonu gazetesinde kapak olurken, Cumhuriyet gazetesinde hiç yer almaz.  Bu iki gazetenin haber değeri ölçütleri ve tanımlamaları haber politikalarına, geleneklerine bağlı olarak farklılaşmıştır.


İdeolojik haber değeri okur tarafından da belirlenir.  Okurun hayat karşısında kendini konumlandırışı, olayları algılayışını ve anlamlandırmasını da  büyük ölçüde belirler.  Eski Galler Prensesi Diana’nın ölümü standart haber değeri ölçütleriyle çakışır çünkü beklenmedik, tahmin edilemez bir olaydır, haberin baş karakteri  hemen hemen tüm dünyada tanınmış biridir.  Bu değerler ideolojik olarak farklı noktalarda olsalar dahi tüm iletişim araçlar tarafından belirlenmiş, kabul görmüş ölçütlerdir. Ancak bir kere olayın haber haline geleceği belirlendikten sonra ideolojik değerlendirmeler birbirinden çok farklı olacaktır.  The Mirror’a göre olay “herkesin sevdiği kadın” , “güzel ve aldatılmış kadın” gibi temalar üzerine kurulurken The Guardian “Kraliyet Ailesinin Geleceği”, “Umulmadık Trafik Kazası” gibi temalar etrafında haber yapar.  Okur ise haberi “cinayet mi?”, “güzel prenses”, “hızlı yaşamanın sonu”,“güzel ama mutsuz prensesin sonu” gibi farklı temalar etrafında okuyup algılayabilir.


Burada üzerinde duracağımız konu daha çok standart haber değerleri olacaktır. Bir olayın haber olabilmesi için ne tür özellikleri olmalıdır? Ostgaard’a göre bir olayın haber olabilmesi için az rastlanır olması, beklenmedik bir biçimde gerçekleşmesi ve bir problem üzerine kurulması gerekir.[14]  Galtung ve Ruge ise buna eklemeler yaparak yeni ölçütler belirlerler. [15]


Galtung ve Ruge’a göre toplum tarafından tanınmış kişi ya da kişileri ilgilendiren olayların haber değeri daha fazladır.  Haberin beklenmedik olmasının yanında önceden tahmin edilemez olması da haber değerini artırıcı bir unsur olarak görülür.  Bununla birlikte olayın, uzun zamandır bir gerilim üzerine kurulması, bu gerilimin giderek artması sonucunda ortaya çıkması durumunda da haber değeri artar.  Bu durumda olay daha önceden tahmin edilmekte ve beklenmektedir.  Ancak bu haber değerini düşürmez tam tersine arttırır.


Olayın kültürel kodlar taşıması ve anlaşılabilir olması da haber değerini arttıran unsurlardandır.  Toplumun paylaştığı kültürel kodları taşımayan bir haber okur tarafından ya hiç fark edilmez ya da anlaşılmaz.  Okurun haber kişileri ile kendini özdeşleştirebilmesi durumunda da olayın haber değeri artar. Okurun haberi kendi hayatı ile ilişkilendirebilmesi  durumunda olayın haber olma olasılığı artacaktır.  Memur maaşlarına yapılacak olan zam oranı bu nedenle önemli bir haberdir.     


Galtung ve Ruge’ un üzerinde durdukları diğer unsur olayın taşıdığı negatif değerlerdir.  Profesyonellerin (haber üretim sürecinde yer alanlar) “kötü haber, iyi haberdir” anlayışından hareket eden yazarlar beklenmedik olayların daha çok negatif değerler taşıdıklarına dikkat çekiyorlar.  Yüzlerce kişinin ölümüne neden  olan bir deprem ya da  uçak, tren, araba kazası beklenmedik, tahmin edilemez ve negatif unsurlar üzerine kurulu olaylardır.  Olumsuz olayların haber olma olasılığı pozitif olanlara oranla daha fazladır.  Çünkü olumsuz olaylar hem daha kolay hem de daha kısa sürede gerçekleşir.  Olayın kısa sürede (aniden) gerçekleşmesinin haber değerini artıran bir unsur olduğunu biliyoruz.  Pozitif olaylar ise daha yavaş bir süreç içinde gerçekleşirler, bu nedenle de haber olma olasılıkları daha azdır. Ayrıca olayın taşıdığı şiddet haber değerini artıran unsurlardandır.[16]  Haberde şiddeti görünür kılan ise fotoğraftır. 


Şimdiye kadar haber değeri olarak bahsedilen tüm ölçütler haber fotoğrafları için de geçerlidir.  Belgesel fotoğraf ile haber fotoğrafını birbirinden ayırırken her iki yaklaşımda da bu ölçütleri aramak gerekmektedir.  Belgesel fotoğraf  konularını haber fotoğrafından farklı olarak beklenmedik, tahmin edilemez olaylar arasından seçmez.  Haber fotoğrafı daha spesifik olaylara tanıklık ederken belgesel fotoğrafta çoğu zaman bir olay değil bir durum vardır.  Haber fotoğrafı olaylarla, belgesel fotoğraf ise durumlarla ilgilenir. Haber olan (daha önce bahsedilen haber değerlerini taşıyan) olaylar hayatın sürekliliğini sert biçimde keserler.  Bu da onları haber yapar.  Belgesel fotoğraf ise hayatın kendisi üzerine kuruludur.  İspanya İç Savaşı sırasında, sıradan olmayan bir anı belirleyen bir fotoğraf haber fotoğrafıdır. Bir İspanyol köyünde yaşamın akışını görüntüleyen, insanlar bütün gün neler yaparlar, yaşamlarını anlamlandırma süreçleri nasıl çalışır gibi soruları kendine konu edinen fotoğraf ise belgesel fotoğraftır.


“Belgesel”, tanımladığımız anlamda, bir uslubun ifadesi olarak kabul edildi. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu akım örgütsel anlamda hızını yitirdi. Belgeselin ilkeleri özümsendi ve fotojurnalizm için temel olmaya başladı, özellikle televizyonun geliştirdiği aktüel anlatım tarzı için. “Belgesel” sözcüğünün yerini alabilecek, “tarihsel”, “aktüel” ve “gerçekçi” gibi sözcükler önerildi. Bunlardan her biri aslında “belgesel” sözcüğünün  farklı nitelikleri olduğu için hiç biri, hem gerçeği hem de içinde yaşadığımız dünyayı temelde öznel olarak yorumlama isteğine duyulan derin saygıyı –ki belgesel fotografın en iyi tanımlaması budur – tam olarak ifade etmez.(17)





KAYNAKÇA
[1] The Editors, To See, to Record-and to Comment,  Documentary Photography, s.12,life Library of Photography, Time-Life International, NY, 1973
[2] The Editors, a.g.e.,s.7,NY, 1973.
[3] Merter Oral, Toplumsal Belgeci Fotoğraf Ve Fikret Otyam Örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, s. 12, İzmir, 1996.
[4] Great Photographers, a.g.e. s.116, New York, 1971.
[5] Merter Oral, a.g.e., s.10, İzmir, 1996.
[6] John Grierson, First Principels Of Documentary, Grierson On Documentary Edited By Forsythe Hardy, Faber And Faber, s.33-46, London 1966.
[7] Poul Rotha, Belge Filmciliğin Bazı İlkeleri, Türk Dili Aylık Dil Ve Edebiyat Dergisi, Sinema Özel Sayısı, S.169, s.343, Çev. Arsal Soley, Ankara, Ocak 1968.
[8] John Grierson, a.g.e. s.175, London 1966.
[9] Poul Taylor, İlk Belgesel Fotoğraf Çalışması 1935-1943, Fotoğraf, S.30, s.22-32, Çev. Ahmet Tolungüç, Eylül 1985.
[10] İspanyol Televizyonu Tarafından Hazırlanan La Puerta Abierta, Acercade La Fototgrapfia Adlı Fotoğraf Belgeseli, Dorothea Lange İle Yapılan Görüşmeden.
[11] Kadir Aktay ile yapılan görüşmeden, Ankara, Haziran 1998.
[12] Stuart Hall The Determinations of News Photographs a.k.
[13] Stuart Hall The Determinations of News Photographs, a.k.
[14] Aktaran: Stuart Hall The Determinations of News Photographs a.k.
[15] Johan Galtung ve Mari Ruge, Structure and Selecting News, s. 52-63, The Manufacture of News, Social Problems, deviance and the Mass Media, Revised Edition, Ed. Stanley Cohen and Jock Young, Constable, London,1988.
[16] Stuart Hall The Determinations of News Photographs a.k.
[17] The History Of Photography, Documantary Photograph




Share



   


COG Sitesi için tıklayın. Tasarım: CANDENİZ Bu işin arkasında kimler var ! Sitenin tüm bölümlerini birlikte gör.